CMR'ye göre taşıyıcı sorumluluğu ve sınırı

Uluslararası karayolu taşımasında bir hasar ya da kayıp olduğunda ilk soru şudur: taşıyıcı ne kadarından sorumlu? Cevap, çoğu durumda CMR Konvansiyonu'nda yatar. Belgenin kendisi için CMR belgesi yazımıza bakabilirsiniz; bu yazı sorumluluk kısmına odaklanıyor.

Taşıyıcı neyden sorumlu?

CMR'ye göre taşıyıcı, yükü teslim aldığı andan teslim ettiği ana kadar şunlardan sorumludur:

• Tam ya da kısmi kayıp,
• Hasar,
• Gecikme.

Sorumluluk, taşıyıcının kendi kusuruna bağlı değildir; yani "dikkatli davrandım" demek tek başına yetmez. Bunun yerine konvansiyon, taşıyıcının sorumluluktan kurtulabileceği sınırlı sayıda durum sayar. Taşıyıcı, astlarının ve kullandığı diğer kişilerin (örneğin alt taşıyıcı, sürücü) fiil ve ihmallerinden de sorumludur.

Sorumluluğun sınırı

Madde 23'e göre kayıp ya da hasarda tazminat, eksik gelen yükün brüt ağırlığının kilogramı başına 8,33 hesap birimi ile sınırlıdır. Hesap birimi, Uluslararası Para Fonu'nun Özel Çekme Hakkı'dır (SDR). Tutar, hükmün verildiği tarihteki ya da tarafların kararlaştırdığı tarihteki değerle ulusal para birimine çevrilir. Bu sınır, 1978 tarihli Protokol ile getirilmiştir; ülkenin protokole taraf olup olmadığını kontrol etmek gerekir.

Mantık şu: sınır, eksilen ya da hasar gören yükün kilosuna göre hesaplanır; yüksek değerli ama hafif bir yük için sınır, gerçek değerin altında kalabilir. Bu durumda gönderen, yükün değerini senette beyan edebilir ve ek bir ücret ödeyerek sınırı yükseltebilir; teslimde özel menfaat beyanı da mümkündür. Gecikmede tazminat ise navlun tutarıyla sınırlıdır.

Sorumluluğun düştüğü haller

Taşıyıcı, kaybın, hasarın ya da gecikmenin nedeninin şunlardan kaynaklandığını ispat ederse sorumluluktan kurtulabilir:

• Hak sahibinin (gönderenin ya da alıcının) kusuru ya da talimatı,
• Yükün kendi kusuru (örneğin çabuk bozulması, fire),
• Taşıyıcının önleyemeyeceği ve sonuçlarını engelleyemeyeceği koşullar.

Ayrıca belirli özel risk hâllerinde (örneğin açık, tentesiz araçta taşımanın senette kararlaştırılmış olması, ambalaj eksikliği, gönderenin yükleme ya da istif yapması) sorumluluktan kurtulma kolaylaşır. Yükü gönderen yüklediyse ve istif hatası varsa bu önem kazanır; yük emniyeti yazımızda ilgili konuya bakabilirsiniz.

Önemli bir istisna: taşıyıcının kasıtlı fiili ya da kasıtla eş sayılan ağır kusuru durumunda sorumluluk sınırı ve sorumluluktan kurtulma hükümleri uygulanmaz. Bu hâl hukuki olarak yorum gerektirir; uzmana danışın.

Zamanaşımı

Hak taleplerinin açılma süresi sınırlıdır; konvansiyona göre genellikle bir yıl, kasıtlı fiilde üç yıldır. Başlangıç tarihleri durumdan duruma değişir, bu yüzden resmî metinden kontrol edin.

CMR sorumluluk sigortası

Taşıyıcının CMR sorumluluğu çoğu zaman kendi mal varlığıyla karşılanabilecek bir risk değildir; bu yüzden CMR sorumluluk sigortası yaygındır. Bu sigorta, taşıyıcının CMR'den doğan sorumluluğunu poliçenin kapsamı ve limitleri dahilinde karşılar. Poliçeyi alırken bakılacaklar:

1. Limit, yükün tipik değerine göre yeterli mi?
2. İstisnalar neler (örneğin sürücü ihmali, çalınma, belirli yük tipleri)?
3. Geçerli olduğu ülkeler ve taşıma türleri.
4. Hasar bildirim şartları ve süreleri.

Yük sahibi, taşıyıcıdan poliçenin kopyasını ve geçerlilik süresini isteyebilir. Bu, güvenilir taşıyıcı seçmenin önemli bir adımıdır. Yük için ayrıca kargo (emtia) sigortası yaptırmak, CMR sınırının üstünde kalan değeri korur.

Order And Load'da

Sürücü uygulamasında imzalı CMR ve teslim fotoğrafı doğrudan siparişe düşer; bu belgeler hasar ve eksik teslimde tartışmayı kısaltır. Hasar anında ne yapılacağı için hasar ve çekince yazımıza bakın. Konvansiyon ve poliçe kuralları değişebildiği için bu yazı hukuki tavsiye değildir; sözleşmenize ve uzmanınıza danışın.